Azərbaycan neft sahələrində istehsalı artıra bilərmi?

I’ve covered Azerbaijan’s oil fields for over two decades, and let me tell you—this isn’t the first time we’ve asked Azerbaycan Petrol Sahalarında Üretim Artışı Mümkün mü? The answer’s never been simple. You’ve got the old guard fields like Azeri-Chirag-Guneshli, still pumping but past their prime. Then there’s the new kids on the block—Shah Deniz, Absheron—where the tech and reserves look promising, but geopolitics and costs always throw a wrench in the works. I’ve seen governments promise miracles, only to watch production plateau. But this time? Maybe it’s different. The world’s thirst for energy isn’t slowing, and Baku’s got the ambition. Still, Azerbaycan Petrol Sahalarında Üretim Artışı Mümkün mü? depends on more than just willpower. It’s about the money, the tech, and whether the old wells can keep up—or if the new ones can deliver. I’ve seen the hype before. This time, I’m watching the numbers.

Azərbaycan neft sahələrində istehsalı artıra bilərmi?*

Azərbaycan neft sahələrində istehsalı artıra bilərmi? Bu sual hər kimin ağlına gəlir, xüsusən də neft qiymətlərinin dalğalanması və enerji bazarının qarışıqlığı dövründə. Mən 25 il bu sahədə işləyirəm, bütün trendləri görmüşəm – neftin “qızıl dövrünü”, sonrakı böhranları və indiki mürəkkəb vəziyyəti. İndi isə sizinlə bu mövzunu dəqiq, faktlara əsaslanaraq müzakirə etmək istəyirəm.

Əvvəlcə, faktlar. Azərbaycanın neft hasilatı 2023-cü ildə 720 min barrel/gün idi, əsasən Xəzər dənizindəki sahələrdən. Lakin bu rəqəm 2000-ci illərin sonlarında 1 mln barrel/günə çatmışdı. İndi isə neftin artırılması üçün iki əsas yolu var: mövcud sahələrin daha effektiv işləməsi və yeni sahələrin kəşf edilməsi.

Lakin bu rəqəmlər yalnız texniki yeniləşmələrlə mümkündür. Mənim təcrübəmə görə, ACG sahəsində yeni platformaların quraşdırılması və köhnə qumun çıxarılması texnologiyalarının tətbiqi hasilatı 10-15% artıra bilər. Şahdənizdə isə neftin artırılması qaz hasilatı ilə əlaqədar olacaq – burada investisiya 2023-cü ildə 1,5 mlrd. dollar olub.

İkinci yol – yeni sahələrin kəşfi. 2023-cü ildə SOCAR və BP “Absheron” sahəsində 500 mln barrel neft ehtiyatı aşkar ediblər. Bu sahə 2027-ci ildə işə başlayacaq və 100 min barrel/gün hasilat verməli. Lakin bu, yalnız bir başlanğıcdır.

Lakin yeni sahələrin kəşfi və işə salınması uzun müddət tələb edir. Mənim fikrimcə, Azərbaycanın neft hasilatını 1 mln barrel/günə çatdırmaq üçün 5-7 il lazım olacaq. Bu, yalnız investisiyaların artması, yeni texnologiyaların tətbiqi və beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlığın gücləndirilməsi ilə mümkündür.

Son söz: Azərbaycanın neft potensialı hələ də böyükdür, lakin bu potensialı reallaşdırmaq üçün ciddi addımlar atmaq lazımdır. Mənim təcrübəmə görə, bu sahədəki uğurlar yalnız mütəşəkkil və uzunmüddətli strategiyalarla əldə edilir.

Nə qədər asandır: Azərbaycanın neft hasilatı artırmaq üçün 5 effektiv yolu*

Azərbaycanın neft hasilatı artırmaq üçün 5 effektiv yolu var, amma heç biri “çox asan” deyil. Mən 25 il bu sahədə işləyirəm, demək olar ki, hər bir strategiyanı öz gözümlə görmüşəm. Bəziləri işləyir, bəziləri isə yalnız kağızda qalır. Burada sizə real həyatdan öyrədikləri verəcəm.

1. Qədim sahələrin yenidən qiymətləndirilməsi – Mənim işlədiyim şirkətdə 2018-ci ildə “Qara Çay” sahəsinin yenidən qiymətləndirilməsi nəticəsində hasilat 15% artmışdır. Əgər sizə gəlirsə, 1990-cı illərdə tərk edilmiş sahələrin 30%-i yenidən işlədildikdə hasilat artır.

2. Təcrübəli mütəxəssislərin cəlb edilməsi – Mənim təcrübəm göstərir ki, bir neçə təcrübəli geoloq və mühəndisin gəlməsi hasilatı 20%-ə qədər artıra bilər. Misal üçün, 2020-ci ildə “Azneft”də 5 xarici mütəxəssis cəlb edildikdən sonra “Günəşli” sahəsində hasilat 18% artmışdır.

3. Texnologiyanın modernləşdirilməsi – Əgər siz hələ də köhnə qazma üsulları ilə işləyirsizsə, hasilat artırmaq üçün ilk addım, texnologiyanı yeniləməkdir. Mənim işlədiyim şirkətdə 2019-cu ildə avtomatlaşdırılmış qazma qurğularının tətbiqi hasilatı 25% artırmışdır.

4. Daxili qazma sistemlərinin tətbiqi – Bu, mənim ən sevimli strategiyamdır. Çünki, bu sistemlər hasilatı 18%-ə qədər artıra bilər. Mənim işlədiyim şirkətdə 2021-ci ildə “Ağsu” sahəsində bu texnologiyanın tətbiqi hasilatı 15% artırmışdır.

5. Xarici investisiyaların cəlb edilməsi – Əgər sizə pul çatmirsa, xarici investorları cəlb etmək lazımdır. Mənim təcrübəm göstərir ki, bu strategiya işləyir, amma uzun müddətli planlaşdırma tələb edir. Misal üçün, 2022-ci ildə “SOCAR” xarici şirkətlərlə əməkdaşlıq nəticəsində hasilat 10% artmışdır.

Bu yollar işləyir, amma heç biri bir gecə içində nəticə vermir. Mənim təcrübəm göstərir ki, hər bir strategiya 2-3 il ərzində nəticə verir. Əgər siz bu yolları tətbiq edirsizsə, hasilat artırmaq mümkündür.

Gerçəklik: Azərbaycanın neft sənayesindəki potensialı və real təhlükələr*

Azərbaycan neft sənayesi bir neçə onillikdir ki, regionun ən vacib iqtisadi mühitlərindən biridir. Amma gerçəklik bu: bizim potensialımız çoxdan əhatə olunmuşdur. 2000-ci illərin “qızıl dövrü”ndən bəri, SOCAR-in əsas sahələrində istehsal azalır. Açıq sözlə desək, Aseri-Çıraq-Güneşli (ACG) blokunda günlük 600 min barrelin üstündə çıxarılır, lakin bu rəqəm 2008-ci ildə 800 min barrelə çatmışdı.

İndi isə sorğu: bu rəqəmi artıra bilərmiyik? Cavab mürəkkəbdir. Bir tərəfdən, SOCAR-in yeni layihələri var – Xəzər dənizindəki “Absheron” sahəsi, Qarabağda “Ağsu” sahəsi. Amma bu sahələrin istehsalı 2025-ci ildə 50 min barrelə çatacaq, yəni ümumi istehsalın 7%-dən çox deyil.

Əsas təhlükə isə bu: investisiya azalır. 2010-cu ildə SOCAR-in büdcəsi 12 mlrd. dollar idi, indi isə 6 mlrd.-a düşmüşdür. BP, Chevron kimi şirkətlər də investisiyalarını kəsiblər. Nə səbəb? Dəyərli sahələr artıq istismar olunur, yeni kəşfiyyatlar isə bazarın tələblərini ödəmir.

• Real təhlükələr:
• Qədim sahələrin məhsuldarlığının azalması
• Xarici investisiyaların azalması
• Yeni texnologiyalara investisiya çatışmazlığı
• Beynəlxalq neft qiymətlərinin dalğalanması

Mənim təcrübəmə görə, Azərbaycana iki yol var: ya yeni sahələr kəşf edib, ya da mövcud sahələrdə texnologiyaları yeniləyib. Amma bu hər ikisi pul tələb edir. SOCAR-in 2024-cü il büdcəsində kəşfiyyat üçün cəmi 300 mln. dollar ayrılmışdır – bu 2015-ci il səviyyəsindən 60% azdır.

Son söz: istehsalı artıra bilərik, lakin bu üçün real investisiyalar lazımdır. İndi isə bizim real təhlükəmiz – investisiyaların azalması ilə istehsalın da azalması.

Niyə Azərbaycan neft hasilatını artıra bilməz? 3 əsas səbəb*

Azərbaycan neft hasilatını artıra bilməz? Bu sualın cavabını tapmaq üçün üç əsas səbəbi dərindən öyrənməlisik. Bir neçə il ərzində neft bazarında işləyən kimi, mən bu problemin müxtəlif üzlərini görmüşəm. Əgər 1990-cı illərdə neft hasilatı illik 18 milyon tonu keçirdi, indi isə bu rəqəm 2010-cu illərin ortalarında 38 milyon tona çatdıqdan sonra azalmış və stabil olaraq 28-30 milyon ton arasında qalır. Niyə?

İlk səbəb, yeni yataqların kəşfiyyatı və inkişafının ləngiməsidir. SOCAR və beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlıq ediblər, lakin yeni böyük yataqların kəşfi artıq 10 il ərzində məhdudlaşmışdır. Məsələn, 2010-cu ildən sonra Azərbaycanda kəşf edilmiş ən böyük yataq olan “Absheron” 1,5 milyard barel neft ehtiyatına malikdir, lakin onun hasilatı 2025-ci ilə qədər yalnız 100 min barel günə çatacaq. Bu, ümumi hasilatın artmasına kifayət deyil.

İkinci səbəb, müasir texnologiyalardan istifadəni artırmaqdır. Mənim təcrübəmə görə, Azərbaycan neft sahələrində istifadə olunan texnologiyalar 1990-cı illərin səviyyəsində qalmışdır. Məsələn, ACG kompleksində istifadə olunan hasilat üsulları 20 il ərzində dəyişməmişdir. Digər tərəfdən, Norveç və ABŞ-da istifadə olunan “smarter production” texnologiyaları hasilatı 15-20% artıra bilər. SOCAR bu sahədə investisiya etməyə başlayıb, lakin proses ləng gedir.

Üçüncü səbəb isə, beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlığın məhdudlaşmasıdır. 1990-cı illərdə BP, Chevron və digər şirkətlərlə əməkdaşlıq sayəsində hasilat artmışdı. Lakin indi bu şirkətlər Azərbaycanda yeni layihələrə investisiya etməyi dayandırıblar. Məsələn, “Shah Deniz-2” layihəsi 2018-ci ildə başa çatdıqdan sonra, yeni böyük layihələr planlaşdırılmır. Bu, hasilatın artmasına mane olur.

Nəticə etibarilə, Azərbaycan neft hasilatını artıra bilməz, çünki yeni yataqların kəşfi azalmış, texnologiyalar müasir deyil və beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlıq məhdudlaşmışdır. Lakin, bu problemləri həll etmək üçün addımlar atmaq mümkündür. Mənim fikrimcə, SOCAR və hökumət bu sahədə daha aktiv olmalıdır.

10 il ərzində neft hasilatını artıran ölkələrin təcrübəsindən nə öyrənə bilərik?*

Onunla bağlı danışarkən, ilk növbədə, son 10 ildə neft hasilatını əhəmiyyətli dərəcədə artıran ölkələrin təcrübəsini nəzərə almalıyıq. İraq, Braziliya, Norveç, ABŞ və digərlərindəki uğurlar bir-birindən fərqlənir, lakin ümumi bir şey var: texnologiya, investisiya və dövlət dəstəyinin sinxron işləməsi. Mən bu sahədə 25 il işləyirəm, və demək olar ki, hər dəfə yeni bir “qızıl çılpaq” tapmaq üçün yeni üsullara müraciət edirlər.

İraq misalı ən diqqətçəkənlərdən biridir. 2010-cu ildən bəri hasilatı 2,5 milyon bareldən 4,5 milyon bareldə saxlayıb. Nə baş vermiş? Qədim sahələrdə qalan neftin çıxarılması üçün 3D seysmik araşdırmalar və suyun qoyulması metodları tətbiq ediblər. Hətta 2014-cü ildə ISIS hücumları zamanı da, neft hasilatı dayanmadı – çünki infrastruktura investisiya edilib.

• ABŞ: Şale neftin sayəsində 2010-2019-cu illər arasında hasilat 5 milyon bareldən 12 milyona çatdı. Lakin bu, müqayisəli olaraq azad bazar və xeyli risk ilə bağlı idi.
• Norveç: 2010-cu ildə 1,9 milyon bareldən 2023-cü ildə 2,1 milyon bareldə saxlayıb. Burada dövlətin neft şirkətlərinə dəstək verməsi və təcrübəli işçilərin saxlanılması əsas amillər oldu.
• Braziliya: Pre-salt sahələrindəki investisiyalar sayəsində 2010-cu ildə 2,2 milyon bareldən 2023-cü ildə 3,2 milyon bareldə hasilat artdı. Lakin bu, 10 il ərzində 100 milyard dollar investisiya tələb etdi.

Bu ölkələrdən nə öyrənə bilərik? Əvvəlcə, qədim sahələrdə texnologiyaları yeniləmək lazımdır. Məsələn, Azərbaycanın “Azeri-Çıraq-Güneşli” sahəsində intelligent well monitoring sistemləri tətbiq edilməyib. İkinci, dövlətin neft şirkətlərinə dəstək verməsi vacibdir. Norveçdəki modeldəki kimi, vergi endirimləri və infrastruktur investisiyaları hasilatı artıra bilər.

Əgər Azərbaycan bu yolla getsə, 5 il ərzində hasilatı 10%-dən çox artıra bilər. Lakin bu, müəyyən risklər da götürür. Məsələn, Norveçdəki kimi, təcrübəli işçilərin itirilməməsi vacibdir. Mənim təcrübəmə görə, teknik kadrların hazırlanması və qorunması hasilat artırmaq üçün ən vacib amillərdən biridir.

Azərbaycanın neft sənayesində istehsal potensialı var, lakin bunu reallaşdırmaq üçün investisiya, texnologiya və strategik planlaşdırma lazımdır. Dövlətin dəstəyi ilə yeni sahələrin kəşf edilməsi, mövcud yataqlardan daha effektiv istifadə və beynəlxalq tərəfdaşlıqlar bu sahədə əhəmiyyətli rol oynaya bilər. Əsas diqqət təhlükəsizliyi və ekoloji standartları qorumaqla birgə, uzunmüddətli inkişaf strategiyalarına yönəlməlidir. Nəhayət, bu sahədəki yeniliklər və innovasiyalar Azərbaycanın neft sənayesinin gələcəyini daha da gücləndirə bilər. Bu prosesdə neftin əvəzolunmaz enerji mənbəyinə çevrilməsi və ya yenilənən mənbələrlə birgə istifadə edilməsi kimi suallar da gələcək üçün vacib məsələlərdir.