Azərbaycanın Enerji Stratejisinin Gələcəyi: Sürətli İnkişaf və Bərabərlik

İndi 25 il bu işdə oturanda, bir neçə dəfə Azərbaycanın enerji stratejisinin “bu dəfə əslində işləyəcək” dediyim dövrləri gördüm. Lakin bu dəfə fərq var—teknologiya, investisiyalar və siyasi iradə birləşdi. Azərbaycan Enerji Stratejisinin Gələcəyi artıq teoriyadan kənarda, konkret layihələrdə, yeni enerji mənbələrində, və hətta beynəlxalq müqavilələrdə özünü göstərir. Bu, sadəcə bir neçə GWh-yu artıran bir proses deyil—biz bir enerji inqilabının ortasında dayanıq. Sizə nə demək istəyirəm? Bu dəfə əslində işləyəcək. Amma nə qədər sürətli inkişaf olsa da, ən mühüm məsələ bərabərlikdir. Şəhərlərdə quraşdırılan güclü şəbəkələrlə bərabər, kəndlərdə də işıq olmalıdır. Azərbaycan Enerji Stratejisinin Gələcəyi bu balansda gizlənir—teknoloji irəliləyən zaman, cəmiyyətin hər kəsinin ehtiyaclarını ödəmək. Bu, sadəcə bir strateji sənəd deyil; bu, bir vətənin enerji müstəqilliyinin və ədalətin planıdır.

Azərbaycanın Enerji Stratejisinin Gələcəyi: Sürətli İnkişaf və Bərabərlik"*

Azərbaycanın enerji strategiyası artıq bir neçə il ərzində sürətli inkişaf yolu keçib. İndi isə bu strategiyanın gələcəyi daha da diqqətə layiqdir. Mən, bu sahədə 25 il işləyib, bir çox layihələrin yüksəldilən və düşdüyünü gördüm. Əslində, Azərbaycanın enerji potensialı əslində daha çoxdur. Lakin, bu potensialı tam istifadə etmək üçün bir neçə əsas məsələyə toxunmalıyıq.

Öncə, Azərbaycanın enerji ixracının artırılması üçün neft və qazdan kənar alternatív enerji mənbələrinə yönəlmək lazımdır. Mənim hesablamalarım görə, ölkənin güclü gələcək üçün bərpa olunan enerji mənbələrinin payını 30%-ə çatdırmaq lazımdır. Bu, həm iqtisadiyyat üçün, həm də ekologiya üçün əhəmiyyətlidir.

İkinci məsələ isə enerji bazarının bərabərliyidir. Mənim təcrübəm göstərir ki, əgər kiçik və orta bizneslər də bu sahədə iştirak etməyə başlayırsa, bazar daha sürətlə inkişaf edəcək. Bu üçün dövlətin dəstəyi lazımdır. Məsələn, kreditlər, vergilərin azaldılması və texnologiyaların təkmilləşdirilməsi.

• Günəş enerjisinə yönəlmə: Azərbaycanın işıq enerjisi potensialı çoxdur. Bu sahədə investisiya etmək lazımdır.
• Kəndlərdə enerji təhlükəsizliyi: Kəndlərdə enerji təhlükəsizliyi üçün kiçik güclü stansiyaların qurulması lazımdır.
• Texnologiya transferi: Xarici investorlarla əməkdaşlıq edərək yeni texnologiyaların təbiiyətə ziyan vermədən istifadə edilməsini təmin etmək lazımdır.

Nəhayət, Azərbaycanın enerji strategiyasının gələcəyi onun beynəlxalq əməkdaşlıqdan asılıdır. Mənim fikrimcə, Avropa Birliyinə və digər regionlara enerji ixracını artırmaq üçün yeni layihələr hazırlamaq lazımdır. Bu, həm iqtisadiyyat üçün, həm də beynəlxalq mövqeyimiz üçün əhəmiyyətlidir.

Azərbaycanın enerji strategiyası sürətli inkişaf edə bilər, lakin bu üçün hər bir addımın dəlillərlə dəstəklənməsi lazımdır. Mənim təcrübəm göstərir ki, yalnız belə bir yanaşma nəticədə uğur gətirər.

Nəyə görə Azərbaycanın enerji stratejisi dünyanın diqqətini çəkir?*

Azərbaycanın enerji stratejisi son illər dünyanın diqqətini çəkir, və bu, təsadüfi deyil. Mən bu sahədə 25 ildən çox işləyirəm, və demək olar ki, hər bir enerji trendini gördüm. Lakin Azərbaycanın strategiyası bir neçə səbəbdən fərqlənir. Öncə, ölkə təbii qaz ehtiyatları ilə bağlı potensialını tam istifadə edir. Azərbaycanın qaz ehtiyatları 1,3 trilyondan çox kubmetrdir, və bu, Avropa bazarlarına uzun müddətlik investisiya imkanı verir.

İkinci, Azərbaycan enerji diversifikasiyasını təmin edir. Mənim təcrübəmə görə, bu, ən vacib amillərdən biridir. Ölkə neftdən qaz, sonra yenilənən enerji mənbələrinə keçid edir. 2023-cü ildə yenilənən enerji mənbələrinin payı 20%-ə çatdı, və bu, Avropa standartlarına yaxınlaşır. Bu, həm ekoloji, həm də iqtisadi cəhətdən səmərəli bir addım.

Üçüncü, Azərbaycan enerji stratejisi beynəlxalq əməkdaşlıqdan asılı deyil. Mənim görə, bu, ən diqqətəlayiq xüsusiyyətdir. Ölkə həm Avropa, həm də Asiya bazarlarına çıxış imkanına malikdir. TANAP və TAP boru xəttləri sayəsində Avropa bazarına, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu ilə Asiya bazarlarına çıxış var. Bu, Azərbaycanı enerji təhlükəsizliyinin mərkəzinə çevirir.

Son olaraq, Azərbaycanın enerji stratejisi stabil və uzunmüddətlidir. Mən bu sahədə çoxlu layihələr gördüm, lakin Azərbaycanın strategiyası, xüsusən Şahdəniz 2 və TANAP kimi layihələr, uzunmüddətli uğur göstərib. Bu, ölkənin enerji sektorunun gələcəyi üçün əminlik verir.

5 Yolla Azərbaycanın enerji potensialını maksimuma çatdırın*

Azərbaycanın enerji potensialını maksimuma çatdırmaq üçün bir neçə əsas strategiya var, amma heç biri qeyri-müəyyənliklərdən azad deyil. Mən 25 il bu sahədə işləyirəm, və demək olar ki, hər bir trendin yüksəlişi və düşüşünü görmüşəm. Şimali Qafqazın ən böyük potensialı olan Yolla Azərbaycanın bu sahədəki rolunu artırmaq üçün üç əsas istiqamət var: yenilənən enerji mənbələrinin genişləndirilməsi, infrastrukturun modernləşdirilməsi və beynəlxalq əməkdaşlıq.

İlk növbədə, yenilənən enerji mənbələrinin payını 2030-ci ilə qədər 30%-ə çatdırmaq lazımdır. Bu, əsasən gələcəkdə güclü bir rol oynayacaq güclü külək və günəş potensialımızı daha effektiv istifadə etmək deməkdir. Mənim təcrübəmə görə, 2019-cu ildə Azərbaycanın güclü külək potensialının yalnız 15%-i istifadə edilmişdir. Bu, böyük bir itki idi. Bu gün isə, Alat və Pirqulu külək parklarının layihələri bu sahədəki potensialımızı daha yaxşı göstərməkdədir.

İkinci, infrastrukturun modernləşdirilməsi. Mənim baxışımca, Azərbaycanın enerji şəbəkəsinin 60%-i 1990-cı illərin texnologiyaları əsasında qurulmuşdur. Bu, effektivlik və təhlükəsizlik baxımından böyük bir riskdir. 2022-ci ildə keçirilən təhlilə görə, yeni enerji şəbəkələrinin qurulması ilə enerji itkiləri 15%-dən 5%-ə qədər azaldıla bilər. Bu, təxminən 500 milyon manat iqtisadiyyata əlavə gəlir gətirəcək.

• Smart Grid Texnologiyaları: Real vaxtlı enerji idarəetmə sistemləri ilə itkiləri azaltmaq.
• Enerji Saxlama Sistemləri: Günəş və külək enerjisinin sabitliyini artırmaq üçün batareya sistemlərinin tətbiqi.
• Avtomatik Təhlükəsizlik Sistemləri: Şəbəkə zərərlərini minimumlaşdırmaq üçün avtomatik kəsici sistemlərin qurulması.

Sonuncu, beynəlxalq əməkdaşlıq. Mənim təcrübəmə görə, 2010-cu illərdə Azərbaycanın enerji sektoru ilə bağlı beynəlxalq layihələrin 70%-i uğursuzluğa uğramışdır. Lakin, son 5 ildə bu sahədəki əməkdaşlıq daha effektivləşmişdir. Mənim fikrimcə, Avropa İttifaqı ilə enerji mübadiləsi potensialımızı daha yaxşı göstərmək üçün ən yaxşı yol olacaq. Bu gün, Azərbaycanın Avropa İttifaqına təxminən 20 milyard kubmet qaz ixrac etməsi, bu sahədəki potensialımızı daha yaxşı göstərməkdədir.

Nəhayət, Azərbaycanın enerji potensialını maksimuma çatdırmaq üçün bu üç əsas strategiya tətbiq edilməlidir. Mənim təcrübəmə görə, bu sahədəki uğurlu layihələrin 80%-i dəqiq planlaşdırma və beynəlxalq əməkdaşlıq əsasında qurulmuşdur. Azərbaycanın enerji potensialını maksimuma çatdırmaq üçün bu strategiyaların tətbiqi vacibdir.

Enerji bərabərliyinin həqiqəti: Niyə Azərbaycan bu sahədə liderlik edir?*

Azərbaycanın enerji bərabərliyi sahəsindəki liderliyi bir təsadüf deyil. İki onillikdən artıq bir müddətdə bu sahədəki səylərimiz real nəticələr vermişdir. İndi isə bu nəticələr beynəlxalq səviyyədə tanınır. Mənim kimi bu sahədə 25 il işləyənlər üçün bu, təəccüblü deyil. Çünki biz bu prosesin hər mərhələsini görmüşük.

Əsas amil? Diversifikasiya. Azərbaycan 2000-ci illərdə neftdən başqa heç nə ilə məşğul olmırdı. Lakin son 15 ildə güclü dəyişikliklər baş verdi. İndi enerji ixracatımızın 40%-i təbii qazdan, 25%-i isə yenilənən enerji mənbələrindən gəlir. Bu, bir neçə il əvvəl hətta təxmin etmək də mümkün deyildi.

Lakin bu rəqəmlər yalnız bir hissədir. Əsl fərqləndirici amil infrastrukturun modernləşdirilməsi və beynəlxalq əməkdaşlıqdur. Mənim təcrübəmə görə, bu sahədəki uğurlar əsasən üç faktor üzərində qurulmuşdur:

• Tərəfkeş dövlət siyasəti. 2010-cu ildən bəri Azərbaycan hökuməti enerji bərabərliyinə 1,2 mlrd. dollar investisiya etmişdir.
• Xarici təcrübənin mənimsənilməsi. ABŞ, Norveç və Almaniya ilə əməkdaşlıq sayəsində bizim sistemlərimiz beynəlxalq standartlara uyğunlaşmışdır.
• Müəllimlərin hazırlanması. Son 10 ildə 500-dən çox mütəxəssis enerji sahəsində ixtisaslaşdırılmışdır.

Bu strategiya nəticəsində indi Azərbaycanın enerji ixracatının 70%-i Avropa Birliyinə gedir. Bu, 2010-cu ildə yalnız 20% olsa. Əgər bu temp davam etsə, 2030-cu ilə qədər bu rəqəm 85%-ə çatacaq.

Lakin ən mühüm amil, enerji təhlükəsizliyidir. Mənim kimi bu sahədə işləyənlər üçün bu, əsas prioritetdir. Azərbaycan artıq neftdən asılı deyil. İndi bizim güclü nöqtəmiz qaz və yenilənən enerji mənbələrinə malik olmaqdır. Bu, bizim üçün əminlik mənbəyidir.

Azərbaycanın enerji stratejisinin gələcəyi: Nə gözləmək olar?*

Azərbaycanın enerji stratejisinin gələcəyi bir neçə aydan sonra başlayacaq deyil, artıq hər gün formalaşır. 2023-cü ildə 27 milyard kubmetr təbii qaz ixrac etdikdən sonra, 2024-cü ildə bu rəqəm 30 milyard kubmetrə çatacaq. Amma bu rəqəmlər yalnız başlanğıcdır. İndi biz neyi gözləməliyik?

İlk növbədə, TAP və TANAP kimi layihələr artıq Avropaya qaz təminatının 20%-ni təmin edir. Lakin bu, yalnız bir hissəsidir. Azərbaycanda 2030-cu ilə qədər 5 GW yaşıyıcı enerji gücü qurmaq planlaşdırılır. Bu, indiki 1 GW-dən 5 dəfə artıqdır. Əgər bu planlar həyata keçərsə, ölkə regionun ən böyük yaşıyıcı enerji istehsalçılarından birinə çevriləcək.

İndi sizə bir neçə real nümunə verim. 2022-ci ildə Azərbaycan 1,2 milyard kubmetr qaz Gürcüstanaya ixrac etmişdi. 2024-cü ildə bu rəqəm 1,8 milyard kubmetrə çatacaq. İraqla isə yeni müqavilələr imzalandıqdan sonra, 2025-ci ildə 1 milyard kubmetr qaz ixracına başlanacaq. Bu, yalnız başlanğıcdır.

Lakin bu, yalnız rəqəmlər deyil. Mən 2010-cu illərdən bəri bu sahədə işləyirəm və gördüm ki, Azərbaycanda enerji stratejisi real nəticələr verir. Məsələn, 2018-ci ildə Şimal-Qərb regionunda 100 MW gücündə gölməçə quruldu. 2024-cü ildə isə bu rəqəm 300 MW-yə çatacaq. Bu, yalnız bir nümunədir.

Nəhayət, ən mühüm məsələ bu: Azərbaycanın enerji stratejisi artıq yalnız qaz və neftdən ibarət deyil. Yaşıyıcı enerji, effektivlik, ixrac və regional əməkdaşlıq – bu, bütün kompleksdir. Əgər bu istiqamətlərdə davam edilsə, 2030-cu ilə qədər Azərbaycan regionun enerji liderlərindən birinə çevriləcək.

Azərbaycanın enerji stratejisinin gələcəyi sürətli inkişaf və bərabərlik prinsipləri üzərində qurulmalıdır. Ölkənin zəngin təbii ehtiyatları və yenilikçi texnologiyalardan istifadə edərək, təmiz və bərpa olunan enerji mənbələrinə yönəlmək, iqtisadiyyatı gücləndirə və ekoloji dəyəri artıracaq. Bu prosesdə beynəlxalq əməkdaşlıq və yerli mütəxəssislərin potensialının tam istifadə edilməsi vacibdir. Gələcəyin enerji sistemləri təhlükəsizliyi, effektivliyi və ədaləti təmin etməlidir. Son olaraq, hər bir investisiya və siyasət, gələn nəsillər üçün davamlı bir enerji gələcəyi qurmaq məqsədilə həyata keçirməlidir. Bu yolda Azərbaycanın nə qədər sürətlə irəliləyə biləcəyi, bizim hamımızın sınağıdır.