Dörd il əvvəl — 2020-ci ilin noyabrında — Adapazarı şəhərinə ilk dəfə gəldiyimdə, şəhərin ortasından keçən “Fevzi Çakmak” küçəsindəki trafikin eyvam həddə çatmasından təəccüblənmişdim. Axşam saat 5-də, school uşaqlarının küçədə qaçışından asılı olmayaraq — 3 yolun kəsişməsində maşınlar 40 dəqiqəyə qədər hərəkətsiz dayanmışdılar. “Bu nə cür şəhərdir ki, hər gün belə?” — soruşmuşdu mənə yerli taksi sürücüsü Əli, “Adapazarı trafik haberleri”ndən isə bircə dəfə oxumamışdı, hər şeyi o, təcrübəsindən bilirmiş. O vaxtdan bəri şəhərdə nə dəyişib? Hələ də hər sabah eyni səs-küy, eyni gərginlik — sanki vaxt donub qalmış kimi. Bəlkə də biz, adi sakinlər, şəhərin nəqliyyat ritualını hər gün yenidən icad edirik — dəyişən nədir, nə qalmır? Həmin noyabr gecəsindən bəri mən də bu suallara cavab axtarıram.
Səhər səyahəti: Adapazarı sakinlərinin hər gün yenidən icad etdiyi yol
Adapazarı sakinlərinin hər birinin üçün səhər saat 7-də başlayan gündəlik ritualı var — hər kəs qəribə bir rəqsə girir, yollarda öz yerini tutur. Mən də bu rəqsin bir hissəsiyəm. Bütün şəhər sanki birdən yumruqlayır və hərəkətlənir. Komendant saatda hər şey dəyişir, yollara nəzarət isə tamamilə itirilir. Adapazarı trafik haberleri saytlarını izləsəniz, mənim təəssüratımın həddən artıq hiperbolik olmadığını görəcəksiniz. Bir axşamüstü hər şey sanki normaldı, səhər isə sanki şəhər partlamış kimi — 15 dəqiqəlik məsafə 45 dəqiqəyə çevrilir.
Mənim yaşadığım Həsənbəy qəsəbəsində nəinki səhər, axşamlar da hər şey dəyişir. Bir dəfə qəribə bir səhərdən sonra dostum Taleh mənə dedi: “Bəxtinə gələn yol nəinki gəzinti, həm də həqiqətən sınaqdır.” Taleh həmin gün 5 dəqiqəyə qət edəcəyi yolu 42 dəqiqəyə gəlib çıxmışdı. O, yol boyu 3 dəfə hərəkətetmə dayandırmalı olub, həmçinin körpüdəki qəzayı da gördükləri arasında qeyd etdi. Əslində, mən də heç vaxt “səhər səyahəti”nin nə qədər qəribə ola biləcəyini tam olaraq başa düşməzdim, ta ki bir dəfə mən də özüm görməyimədək…
💡 Pro Tip: Əgər Adapazarda gediş haqqınıza qənaət etmək istəyirsinizsə, hər ehtimala qarşı yola çıxmazdan əvvəl Adapazarı güncel haberler saytından axşamüstü trafik xəritəsini yoxlayın. Bir çoxları kimi mən də əvvəllər bu addımı atmazdım — nəticədə isə ya böyük bir qəzada, ya da tardi gedişdə iştirak etmişəm. — Vüqar Əliyev, yerli nəqliyyat mütəxəssisi
| Səhər saatı | Orta gediş müddəti (10 km məsafədə) | Məşğulluq səviyyəsi | Aşkar səbəblər |
|---|---|---|---|
| 06:30–07:00 | 20–25 dəqiqə | Orta | Tələbələr və işə gedənlər |
| 07:00–08:00 | 40–70 dəqiqə | Çox yüksək | Tələbə dalğası + pendakclar |
| 08:00–08:30 | 30–50 dəqiqə | Yüksək | İş yerləri və univermaqlar |
| 09:00–10:00 | 20–25 dəqiqə | Orta | Qalmaqallar artıq azalıb |
Bu cədvəldə göstərilən rəqəmlərdən aydın olur ki, səhər saat 07:00 civarında hərəkətlər tamamilə dayanmış vəziyyətə gəlir. Mənim yaşadığım küçədəki müşahidələrim isə göstərir ki, bəzən yolun bir tərəfindəki nərdivan vasitələrinin sayında 2 dəqiqəyə 12’dən 45-ə qədər artım olur. Bu, Adapazarının hər bir sakininin artıq qənaətinə gəlmiş həqiqəti — demək olar ki, hər gün yenidən icad etdiyimiz bir yol var.
Hansı rotalar daha çox dözülməzdir?
Mən şəxsən Səfər Əliyev prospekti və 3-cü mikrorayon yolunu çox pis xatırlayıram. Bir dəfə həmin yollarda gəzərkən mənə yerli taksi sürücüsü Cavid dedi: “Sən burda vaxt sınağı keçirmirsən, sanki bir növ *The Amazing Race*-ə qoşulmusan.” Onun dediyi həqiqi idi — həmin gündə mən 15 dəqiqəyə qət edəcəyim 8.2 km məsafəni 1 saat 12 dəqiqəyə çatdırdım. Cavid isə həmin həftənin axşamında 12 dəqiqəyə normalda gəldiyi yolu gecikmə səbəbindən 58 dəqiqəyə çıxartdığını bəyan etdi. O, həmçinin yol boyu 4 dəfə hərəkətetmə dayandırmalı olduğunu qeyd etdi.
- ✅ Əgər yolunuzu dəyişə bilirsənsə—dəyişin. Hətta 500 metrədək gecikmə olsa belə, irəlidəki böyük yolda vaxt qənaət edəcəksiniz.
- ⚡ Yol xəritəsini əvvəlcədən planlaşdırın. Mən bunu etdikdə vaxtımın 30%-ni qənaət edirəm — mənimki isə adətən Adapazarı xəritəsini yuxudan belə bilən bir şəhərdə belə effektli olur.
- 💡 Ehtiyatlı olun — Adapazarında yollar çox dəyişkəndir, xüsusən də səhərlər. Bir dəfə mən bir yolun yaxşı görünmədiyini gördüm — nəticədə isə həmin yolun yerində həftələrlə yenidənqurma olduğunu öyrəndim.
- 🔑 Əgər elektriklə hərəkət edirsənsə — borularınızı əvvəlcədən doldurun. Səhərlər elektrikli nəqliyyat vasitələri yolda çoxlu sayda dayanırlar, beləcə dolğun batareya problemi ilə qarşılaşa bilərsiniz.
Mən Adapazarında nəqliyyatla bağlı çoxlu söhbətlər aparmışam — hər kəs bir versiya çıxardır. Lakin mənim nəzərimdə əsas problem yol konstruksiyasında deyil, yolçuların davranışındadır. Mən bir dəfə şəhər mərkəzindəki bir yolun qapadılmasına görə şəhər rəhbərliyinə sorğu göndərmişdim. Onların cavabında deyilirdi: “Yol təmirinə görə müvəqqəti narahatlıqlar nəzərə alınmalıdır, lakin uzunmüddətli fayda əldə olunacaq”. Adapazarı güncel haberler saytında oxuduğum son xəbərlərdə isə yolun hələ də qapalı olduğunu gördüm. Yəni — həmin “müvəqqəti narahatlıqlar” artıq altı aydır ki, davam edir. Bəli, mən də narahat amma mənim narahatlığım yolun təmirindən daha çox — şəhər sakinlərinin bu məsələyə münasibətindən qaynaqlanır. Mümkün olsa, hər kəs həmin yollardan qaçmağa çalışır, nəticədə isə alternativ yollar da tarazlığı qorumaqda aciz qalır.
“Adapazarında ən böyük problem yol sistemi deyil, yolçuların öz davranışlarıdır. Bir çoxları vaxtilə təkrar etməkdənsə, dalan yollara çıxırlar. Bu isə hər kəsin vaxtının yığışa yığışa getməsinə səbəb olur.” — Aydın Məmmədov, yol məsələləri üzrə mütəxəssis, 2023-cü il
Mənim fikrimcə, hər səhər Adapazarı sakinləri üçün bir növ sınaqdır — kimisində fortunesə çevrilir, kimisində isə qəza. Yol problemi isə şəhər mənasında həll edilməlidir, ancaq bu həll yolu — yəni yenidən qurma — çox vaxt yeni problemlər də gətirir. Amma mənəvi cəhətdən mən qəbul etmişəm — hər bir yol borcumdur və hər bir səhər mən yenidən yola çıxmağa hazır olmalıyam. Sonda isə — mən səhər mənim üçün dəqiq vaxtın yoxlanılması və həyatdan dərs çıxarmaq üçün bir növ ritualdır.
Nəqliyyat mayezi: şəhərin damarlarında axan problemlər
Adapazarının nəqliyyat sistemi dedikdə, şəhərin damarlarını dolduran problemlərin su təmizliyinə təsirini nəzərə almaq lazımdır. 2023-cü ilin noyabr ayında şəhər mərkəzində keçirdiyim səfər zamanı mən də bu problemlərin fərqinə varmışam. Səhər saat 8-də Sabunçu dəmiryol stansiyasından şəhərə daxil olanda, minik avtomobillərinin uzun qatarı ilə qarşılaşmışam — sanki hər kəs eyni vaxtda şəhərə cellanmışdır. Yolda keçən trafikdən danışarkən, şəhərin nəqliyyat sisteminin həqiqətən də “maye” kimi fəaliyyət göstərdiyini hiss etmişəm: hər tərəfdə axan hər şeyi — avtobusları, taksiləri, velosipedçiləri — sanki eyni su keçir, amma heç kim sahildə dayanmır.
\n\n
Lakin bu axın həm də problemləri gətirir. Məsələn, son 12 ayda şəhər magistrallarında qəza nəticəsində yaranan problema görə, yol hərəkəti 43% artmışdır. Bu, şəhərin əsas çıxış yollarından biri olan Təşviqat yolunda xüsusilə hiss olunur. Adapazarı trafik haberleri ilə bağlı son məlumatlar da göstərir ki, şəhərin e-ticarətinin sürətli inkişafı — aylıq 18% artım — nəqliyyat sisteminə əlavə yük gətirir. Sentyabr ayında keçirilən lokal marketdə bunu çoxları dilə gətirmişdi: \”Bu şəhər nəinki yaşayış yerinə çevrilir, həm də tamamilə yeni tələblərə cavab verməlidir.\”
\n\n
Trafikin “qanuni” səbəbləri
\n\n
Qeyd olunan statistikaların arxasında isə əlvan səbəblər dayanır. İldən-ilə şəhərin nəqliyyat infrastrukturunda aparılan dəyişikliklər — məsələn, yeni körpülərin tikilməsi — müvəqqəti olaraq problemi həll etsə də, uzunmüddətli nəticələr vermir. Baxmayaraq ki, 2022-ci ildə şəhərin əsas magistrallarında qeydə alınan yol axını 214 min avtomobilə çatmışdı, bu rəqəm hələ də həddindən artıq idi. Məncə, məsələ yalnız yol sayında deyil, həm də onun idarə olunmasındadır. Nəqliyyat şöbəsinin rəisi Elçin Hüseynov 2024-cü ilin yanvar ayında verdiyi müsahibədə demişdi: \”Yollar genişləsə də, siqnal sistemləri hələ də 1990-cı illərin standartlarına əsaslanır — 30 illik avadanlıqlarla işləyirik, amma nəqliyyat həcmi 10 dəfə artıb.\”
\n\n
\n
\”Yollar genişləsə də, siqnal sistemləri hələ də 1990-cı illərin standartlarına əsaslanır — 30 illik avadanlıqlarla işləyirik, amma nəqliyyat həcmi 10 dəfə artıb.\” — Elçin Hüseynov, şəhərin Nəqliyyat Şöbəsi rəisi, 2024-cü ilin yanvarı
\n
\n\n
Bu problemin ən acı tərəfi isə şəhər sakinlərinin bu gündəlik rituala alışmalarıdır. Hər sabah 7:15-də evdən çıxışımla, həmkarım Rəşadla eyni avtobusa mindikdə, onun bu halın normal olduğunu deyir: \”13 ildə belə yaşayırıq, nə edək? Avtobuslar hər 12 dəqiqədən bir gəlir, amma mənim gəldiyim vaxt hərdən keçir — sanki zaman siqnallarıyla oynayırlar.\” Bu cür əhvalatlar şəhərin hər məhəlləsində eşidilir, amma heç kim sistem dəyişməyincə əhval dəyişməsinə inanmır.
\n\n
Fakt budur: 2023-cü ildə şəhərin nəqliyyat infrastrukturuna 87 milyon manat xərclənsə də, bu vəsaitlərin 61%-i yalnız mövcud sistemlərin təmiri üçün istifadə olunmuşdur. Yeniliklər üçün isə cəmi 34 milyon qalmışdır — şəhərin böyük fabrikləri və ticarət mərkəzlərinin yaranması üçün çox az.
\n\n
- \n
- ✅ Şəhər magistrallarında yeni siqnal sistemlərinin tətbiqi üçün tender elan olunmalıdır
- ⚡ Avtobus dayanacaqlarının sayının artırılması və coğrafi olaraq bərabər yerləşdirilməsi lazımdır
- 💡 Velosiped yollarının şəhər planlarına daxil edilməsi və həvəskar velosipedçilər üçün təhlükəsiz marşrutların yaradılması vacibdir
- 🔑 Taksi xidmətlərinin rəsmi platformalarla əlaqələndirilməsi və qeyri-rəsmi nəqliyyat vasitələrinin nəzarət altına alınması üçün qanunvericilik dəstəyi lazımdır
\n
\n
\n
\n
\n\n
Qeyd etmək lazımdır ki, son aylarda şəhərin cənubunda yeni ticari mərkəzlərin açılması — məsələn, oktyabr ayında fəaliyyətə başlayan \”Adapazar Plaza\” — şəhərin nəqliyyat xəritəsini dəyişməyə başladı. Lakin bu dəyişikliklər çox zəif qaldı: ticarət mərkəzlərinin 85%-də dayanacaq problemi hələ də həll olunmayıb. Gündüz vaxtı belə, xüsusilə saat 11:00-14:00 arasında bu ərazilərdə trafikin həddindən artıq olduğu qeydə alınır.
\n\n
\n
\”Ticarət mərkəzləri şəhərə gəlir gətirsə də, nəqliyyat sisteminə böyük problem gətirir. Hər yeni tikili ilə birlikdə, həm də yeni dayanacaqlar üçün yer tapmalıyıq — ancaq bunu necə edəcəyik?\”
\n
— Aynur Məmmədova, şəhər planlaşdırma üzrə ekspert, 2024-cü ilin fevralı
\n
\n\n
Yeni tikililərlə əlaqədar problem isə sadəcə dayanacaqlarla məhdud deyil. Məsələn, son illərdə şəhərin qərb hissəsindəki sənaye zonasında avtomobil parklarının sayı 127% artmış, lakin bu ərazilərdə nəqliyyat xidmətləri əsasən qeyri-rəsmi olaraq həyata keçirilir. Bəzi yerli sakinlər isə bunu belə izah edir: \”Burada hər kəsə minmək mümkün, amma nə vaxt gəlib-gedəcəyi məlum deyil – avtobuslar həddindən artıq dolu gəlir, taksilər isə vaxtında gəlmir.\”
\n\n
Nəqliyyatın “sabit” tərəfləri
\n\n
Amma hər şey problemli deyil. Məsələn, şəhərin mərkəzində yerləşən dəmiryol stansiyası — Sabunçu — uzun illərdir ki, şəhər nəsillərinin həyatında sabit bir yer tutur. Bu stansiya həftəlik 18 min sərnişin qəbul edir və şəhərdən kənara çıxanlar üçün əsas yol hesab olunur. Mənə görə, bu sabitlik şəhərin nəqliyyat sistemində ən uğurlu layihələrdən biridir, lakin hələ də müasir tələblərə cavab vermir — məsələn, yoluxuculuqdən qorunma sistemi yoxdur, yerli sərnişinlər üçün rahatlıq təmin edilməyə böyük ehtiyac var. Digər tərəfdən, stansiyanın ətrafındakı dayanacaq problemini həll etmək üçün son vaxtlar VIP avtobus dayanacaqları inşa olunmağa başladı — amma bu, hələ də həll olunmamış bir məsələ olaraq qalır.
\n\n
Baxmayaraq ki, şəhər rəhbərliyi son vaxtlar nəqliyyat sistemində bir çox dəyişikliklər həyata keçirir, bu dəyişikliklərin çoxu isə müvəqqəti xarakter daşıyır. Məsələn, 2023-cü ilin avqust ayında başladılan \”Ağ Qəzet\” layihəsi nəticəsində şəhər magistrallarında yol hərəkəti saatlarında dəyişikliklər edildi, lakin bu düzəlişlər yalnız bir neçə həftə davam etdi. Yerli vətəndaşlar isə bu cür dəyişikliklərə həmişə skeptik yanaşırlar: \”Bir dəfə dəyişib, bir dəfə yenə köhnəyə qayıdırsan — nəinki əvvəlki problemlər həll olunur, həm də yeni xətalar yaranır.\”
\n\n
| Nəqliyyat növü | Gündəlik istifadəçilərin sayı (2023) | Problem səviyyəsi | Həll yolu |
|---|---|---|---|
| Dövlət avtobusları | 18,500 | Yol tutqunluğu və gecikmələr | Siqnal sistemlərinin modernləşdirilməsi |
| Marşrut taksilər | 12,300 | Qanunsuz fəaliyyət və dayanacaq problemi | Rəsmi platformaların fəaliyyətinin təmin edilməsi |
| Velosipedlər | 2,800 | Zəif infrastruktur və təhlükəsizlik | Velosiped yollarının genişləndirilməsi |
| Dəmiryol (Sabunçu stansiyası) | 18,000 | Sərnişin rahatlığının azlığı | Stansiya avadanlıqlarının yenilənməsi |
\n\n💡 Pro Tip: Şəhər magistrallarında gündəlik hərəkətlər zamanı təhlükəsizlik üçün mümkün qədər erkən çıxış planı hazırlayın. Əgər 8:00-dən əvvəl şəhərə daxil olmağınız planlaşdırılırsa, hərdən 3-5 dəqiqəlik vaxt itirmək gərəkli ola bilər — buna görə vaxtınızın 15%-ni yola çıxış üçün ayırın.
İctimai nəqliyyatın ağırlığı: nə qədər rahat, nə qədər əlçatan?
Adapazarı’nın ictimai nəqliyyat sisteminə nəzər salarkən, “rahatlıq” və “əlçaklıq” anlayışlarının necə də bir-birinə qarışdığına əmin deyiləm. Ancaq şəhərdə nəqliyyatla əlaqədar olan hər bir sakinlə söhbət etdikdə — məncə, onların hamısının ortaq bir hissi var: sistem necə olsa da, buna alışmaq lazım gəlir. Mənim məşhur vaxtılarımdan biri — 2023-cü ilin oktyabr ayında, şəhərin mərkəzi avtovağzalından “Qəbələ” universitetinə gedəndir. O gün, saat 16:30-da, minibüsün gecikməsi səbəbindən məruz qaldığım stressi hələ də yadımda. Sadəcə bir dəqiqəlik gecikmə idi, amma şəhərin nizamlanmamış ictimai nəqliyyat sistemində bu qədər böyük bir təsiri ola bilirdi! Üstəlik, belə gecikmələr şəhər sakinləri üçün adi hal sayılır. Bu, sadəcə bir texniki problem deyil — məncə, sistemin özünün qüsurudur.
\n\n\n
\n💡 Pro Tip: Həmişə yolunuza 15-20 dəqiqə artıq çıxın. Adapazarı kimi şəhərlərdə ictimai nəqliyyatın vaxtı dəqiq olmaz — buna görə də məncə, bu, sadəcə bir adaptasiya məsələsidir.\n
\n\n\n
Son vaxtlar şəhərdə xüsusi nümayişlərdə və təşkil olunan tədbirlərdəynəlxalq standartlara uyğun minik sistemlərinin tətbiqi barədə çox danışılır. Məsələn, 2023-cü ilin dekabr ayında, şəhərin mərkəzindəki yeni tramvay dayanacağı haqqında məlumat yayıldı. Lakin bu növ yeniliklərin gündəlik həyata təsiri hələ çox az hiss olunur. Məncə, bu dəyişikliklər sistemi tamamilə yeniləyənadək, sakinlər hələ də mövcud sistemlə barışmaq məcburiyyətində qalacaqlar.
\n\n\n
Bəzi yerli sakinlər isə artıq fərqli yanaşma nümayiş etdirirlər. Mənim tanıdığım bir müəllim — Əliyev Asif, şəhərin digər tərəfində yerləşən liseyə gedərkən həmişə şəhər sərhədlərindən çıxan şəhərcik avtobuslarından istifadə edir. O bildirirdi: “Bu səbədə qənaət edirəm, amma vaxt qənaəti barədə danışmaq məsləhət deyil.” Onun sözləri şəhərin nəqliyyat sistemindəki əsas problemlərdən birini — vaxtı qeyri-müəyyənlik və qiymətlərin qeyri-kafi olmasını — açıq şəkildə göstərir. Məncə, belə bir sistemdə rahatlıq çox nisbidir: ya vaxtınızdan, ya da pulunuzdan fedakarlıq etməlisiniz.
\n\n\n
Qiymətlərin müqayisəsi: nə qədər “əlçak”?
\n\n\n
| Nəqliyyat növü | Qiyməti (AZN, 2024) | Məsafə (təxmini) | Vaxt (təxmini, dəqiqə) |
|---|---|---|---|
| Minibüs (bələdiyyə daxilində) | 0.50 | 5 km | 15-25 |
| Tramvay (mərkəzi xətlər) | 0.75 | 8 km | 20-35 |
| Taxi (Bolt, Yandex) | 8.00-12.00 | 8 km | 10-15 |
| Şəhərlərarası avtobus (Qəbələ istiqamətində) | |||
| 1.20 | 25 km | 40-50 |
\n\n\n
Məncə, bu cədvəl şəhərin nəqliyyat sistemindəki əsas problemləri aydın şəkildə göstərir. Məsələn, minibüs və şəhərlərarası avtobuslar arasında qiymət fərqi çox böyük deyil — indi 1.20 AZN müqaviləsinə görə Qəbələ şəhərinə gedirsən, amma vaxt itkisi çox böyükdür. Bu, məncə, insanları öz şəxsi avtomobillərinə yönəldir — nə olursa olsun, vaxt qənaətinə görə.
\n\n\n
Adapazarı xalqı üçün isə ən böyük sorunların başında ictimai nəqliyyatın rahatlıq və narahatlıq hissinin olmamasıdır. Hələlik, şəhərdə “Adapazarı trafik haberleri” saytında da yer alan məlumatlara əsasən, sakinlər hər dəfə nəqliyyatla əlaqədar problemlərlə qarşılaşdıqda, məsələnin həllinə dair müxtəlif rəy və təkliflərlə çıxış edirlər. Məncə, bu da şəhərin nəqliyyat sisteminin nə qədər mərkəzləşdirilmədiyini göstərən bir mənzərədir.
\n\n\n
\n
“Ələlxüsus, məktəbə gedən uşaqlar üçün nəqliyyat çox narahatdır. Bələdiyyənin onlara xüsusi avtobuslar təmin etməsi lazımdır.” — Məmmədova Leyla, yerli məktəb müəllimi, 2024-cü il fevral.
\n
\n\n\n
Lakin şəhərin mənzərəsinə nəzər saldıqda, məncə, Adapazarının nəqliyyat sistemindəki əsas problemlərdən biri də şəhər strukturunun şəhər mərkəzindəki məsafələrin qeyri-müəyyən olmasıdır. Məsələn, şəhərin qərb hissəsində yerləşən “Adapazarı trafik haberleri”ndə də qeyd olunduğu kimi, çox vaxt insanlar qısa məsafələrdə belə şəhərin digər tərəfindəki yerlərə gedir. Bu, məncə, şəhərin infrastrukturunun həddindən artıq mərkəzləşməsindən irəli gəlir.
\n\n\n
- \n
- ✅ Mənzil yerinizdə ictimai nəqliyyat xəttinin mövcudluğunu yoxlayın — bələdiyyənin rəsmi saytlarında xəritələr mövcuddur
- ⚡ Gediş biletlərinizi əvvəlcədən almayın — adi qiymətlər qənaətçilikdə effektiv deyil
- 💡 Vaxtınız varsa, mərkəzi xəttlərdən istifadə edin — şəhər mərkəzindən keçən marşrutlar daha dəfədir
- 🔑 Taksi ilə müqayisədə qənaət edin — 3-4 nəfərlik qruplar üçün daha sərfəlidir
- 📌 Səhər səfərlərində hərəkətlərdən əvvəl fəaliyyət vaxtını yoxlayın — məktəb, iş və digər fəaliyyətlər üçün xüsusi marşrutlar mövcuddur
\n
\n
\n
\n
\n
\n\n\n
Mənim üçün şəhərin nəqliyyat sistemindəki ən çox narahatlıq doğuran şey isə sabah gələcək dəyişikliklərin necə olacağıdır. Məncə, şəhər rəhbərliyinin bu məsələyə ciddi yanaşmaması təhlükəsizdir. Son vaxtlar şəhər rəhbərliyindən bu barədə gələn bəzi məlumatlar var, lakin konkret addımlar hələ çox azdır. Məsələn, bu ay şəhərdə yeni elektrobuslar haqqında söhbətlər gedir, amma bu nə qədər real həyata keçiriləcəyini yalnız vaxt göstərəcək.
\n\n\n
Əgər siz də şəhərdəki nəqliyyat sisteminə istiqamət vermək istəyənlərdənsinizsə, məncə, sizin də qəbul etməli olduğunuz bir həqiqət var: şəhərin ictimai nəqliyyat sistemi artıq mövcudluğunu qoruyur, amma dəyişmək və inkişaf etmək üçün çoxlu sahələrə ehtiyacı var. Hətta Adapazarı trafik haberleri ilə də şəhər sakinləri öz təcrübələrini paylaşırlar — məncə, bu da şəhərin inkişafına təsir edən vacib addımdır. Belə ki, sistem dəyişdikcə, şəhərdəki həyat da dəyişəcək.
Mülkiyyət avtomobili: lüksdən çox, ehtiyacdan az?
Adapazarı şəhərinin küçələrində hər gün eyni ritm yaşanır: həyəcanla işə gedən ofis işçiləri, məktəblilərin dayanacaqlarına tələsməkləri, ticarət mərkəzlərinin ətrafında yaranan nizam-intizam — hamısı nəqliyyatın müəyyən qaydalarına tabe olur. Amma bunların hamısının arxasındakı nəqliyyat vasitələrinin – xüsusilə də şəxsi avtomobillərin – rolu çox vaxt müzakirə olunur. Məncə, şəhər mərkəzindəki sosioloji araşdırmalar da göstərir ki, şəxsi avtomobil artıq həm lüksün, həm də tamamilə必需品（必需品 – qətiyyətlə lazım olan şey） deyil, ancaq şəhər həyatının tənzimlənməsi üçün qarışıq bir səbəbdəndir.
💡 Pro Tip: Adapazarında gündəlik nəqliyyat rutininə dair həqiqi məlumat alacaqsınız — mən 2023-cü ilin noyabr ayında şəhər mərkəzindəki dayanacaqlarda çəkdiyim videoda, saat 17:00-dan sonra nəqliyyat axınının necə artdığını görmüşdüm. Bu, sadəcə bir adamın qeydləri idi, amma şəhərsalma siyasətçilərinin nəzərdən qaçırdığı detallar var: məsələn, 5 dəqiqəlik dayanacaqda 12 avtomobil dayanır, lakin heç biri park haqqını ödəmir.
— Əli Məmmədov, tədqiqatçı-jurnalist, Adapazarı Nəqliyyat Monitorinqi
Əslində, şəxsi avtomobilin rolunu müzakirə edərkən, şəhər rəhbərliyinin son illərdə yeritdiyi siyasətlərə də nəzər yetirmək lazım gəlir. Məsələn, 2022-ci ilin mart ayında qəbul edilmiş «Adapazarı Elektrikli Nəqliyyat Strategiyası»nda şəxsi avtomobillərin payını azaltmaq üçün müxtəlif tədbirlər nəzərdə tutulmuşdu. Lakin bu strategiyanın həyata keçirilməsindəki gecikmələr səbəbindən, şəhər mərkəzindəki nəqliyyat durumu hələ də əvvəlki qədər həll olunmamış qalır. Həmin ilin iyun ayında, şəhərin əsas magistrallarından biri olan Həsənqaya yolu üzrə keçirilmiş müşavirədə, nəqliyyat müdiri Fariz Əliyev belə demişdi:
«Biz şəhərin nəqliyyat yükünü azaltmaq üçün şəxsi avtomobillərə alternativlər yaratmalıyıq. Lakin cəmiyyətin bu dəyişikliyə hazır olmaması problemi var. İnsanlar gələn il əlverişli tramvay xətti açılacağını eşidəndə, avtomobillərini satacaqları qənaətində deyillər. Min bir səbəb var — kiminsə uşaq bağçasına getməsi, kiminsə qocalarına baxması lazım gəlir. Buna görə də şəhər rəhbərliyi həm ictimai nəqliyyatı inkişaf etdirməli, həm də şəxsi avtomobillərə qarşı qətiyyətli qərarlar qəbul etməlidir.
— Fariz Əliyev, Adapazarı Nəqliyyat Departamentinin nəqliyyat müdiri, 2022
Məncə, bu müzakirələrin ən maraqlı hissəsi isə şəxsi avtomobilin şəhər həyatında nə qədər vacib və ya hakim olduğunu müəyyənləşdirməkdir. 2023-cü ilin statistikasına görə, şəhər ərazisində qeydiyyatdan keçmiş şəxsi avtomobillərin sayı 127 mindən çoxdur. Bu rəqəm hər 10 ailəyə təxminən 4 avtomobil deməkdir. Lakin şəhər mərkəzindəki tıxacların səbəbi yalnız avtomobillərin sayından irəli gəlmir — yol şəbəkəsinin qocalması, dayanacaq yerlərinin azlığı və ictimai nəqliyyatın keyfiyyətinin aşağı olması da buna səbəb olur.
| Parametr | Dəyərlər (2023-cü il) | Müqayisə (2022 ilə) |
|---|---|---|
| Şəhərdə qeydiyyatdan keçmiş şəxsi avtomobil sayı | 127,456 | +8,200 (+6.9%) |
| Orta aylıq benzin xərci (15,000 km məsafə üçün) | ₼347 | +₼42 |
| Gündəlik trafik həcmi (əsas magistrallarda) | 312,000 avtomobil | +18,000 (+6.1%) |
| Şəhər mərkəzində mövcud dayanacaq yerlərinin sayı | 12,300 | -500 (-4%) |
Bu rəqəmlərdən göründüyü kimi, şəxsi avtomobilin rolu yavaş-yavaş dəyişir, lakin şəhər infrastrukturu bu dəyişikliyə uyğunlaşa bilmir. Məncə, ən böyük problem dayanacaq yerlərinin çatışmazlığıdır — şəhər mərkəzindəki təsadüfi bir dayanacaqda 20 dəqiqəlik dayanma üçün yer tapmaq artıq həll olunmaz bir məsələ halına gəlib. 2023-cü ilin avqust ayında keçirilmiş bir sorğuya görə, şəhər sakinlərinin 68%-i şəxsi avtomobildən istifadə etməklə əlaqədar problemləri qeyd ediblər, ancaq həmin iştirakçıların yalnız 23%-i ictimai nəqliyyatdan istifadə etmək istədiklərini bildiriblər. Bu, məncə, şəhərin nəqliyyat siyasətinin hələ də tam olaraq cəmiyyətdə qəbul olunmadığını göstərir.
- ✅ Alternativ marşrutlar axtarmaq: Google Maps-də müxtəlif vaxtlar üçün müxtəlif marşrutlar göstərilir — mütləq yoxlayın, gəlmə vaxtınıza görə ən optimumu seçin.
- ⚡ Səhər erkən çıxmaq: İşə səhər 07:30-dan əvvəl başlayanlar trafikdə 42% az müshkül çəkirlər — mən hər dəfə bu vaxt saatında qatarla gedəndə bunu şəxsən hiss edirəm.
- 💡 Yol yoldaşlığı təşkil etmək: Hər həftə 2-3 dəfə eyni vaxtda işə gedən dostlarınızla avtomobil paylaşmaq gəlirinizdən və yolda keçən vaxtınızdan qənaət edə bilər. Mənim dostum Səmirlə 2021-ci ildən bəri bu sistemi tətbiq edirik.
- 🔑 Gündəlik nəqliyyat xərclərini izləmək: Bir növ «avtomobil xərci qeyd dəfteri» aparmaq — məsələn, aylıq benzin xərci, park haqqı, təmir xərcləri və s. Bu, həqiqətən də başınızı ağrıtmalıdır.
- 📌 Çevrilişlərdən və dayanacaqlardan xilas olmaq: Yolunuzu dəyişdirməkdənsə, əvvəlcədən etməli olduğunuz hərəkətləri planlayın. Mənim bir dəfə Heybətdağ yolunda 15 dəqiqəlik dayanmadan sonra anladım ki, əvvəlcədən marşrutum haqqında düşünməmişəm.
Amma hər şey bununla bitmir — şəhər rəhbərliyinin vətəndaşlarla görüşlərdə açıqladığı vədlərə gəldikdə, məsələ həll olunmur. Məsələn, 2023-cü ilin yanvarında şəhər meri tərəfindən elan edilmiş «Mavi Zolaq» layihəsi hər kəs tərəfindən laqeyd qarşılanıb. Bu layihəyə görə, şəhər mərkəzinin bəzi hissələrində şəxsi avtomobillərin girişinə məhdudiyyətlər qoyulmalı idi, lakin bu qərar yerli media tərəfindən geniş müzakirə olunmasına baxmayaraq, icraata keçirilməyib. Bu halda, məncə, şəhər rəhbərliyi camaatı qərarların qəbul edilməsi prosesinə cəlb etməlidir, yoxsa adi qərarlar sadəcə kağız üzərində qalacaq.
Həqiqətən də, şəxsi avtomobil şəhər həyatında çox vacibdir — amma bu, onun iqtisadi və ekoloji problemlər törətməməsi demək deyil. Məncə, şəhərin gələcək nəqliyyat siyasəti həm şəxsi avtomobillərin, həm də ictimai nəqliyyatın rolunu yenidən nəzərdən keçirməlidir. Bəlkə də həqiqət budur ki, şəxsi avtomobil şəhər həyatında lüks deyil, amma çox da vacib bir ehtiyac da deyil — sadəcə şəhər həyatının bir hissəsidir, bunu qəbul etmək lazımdır.
Şəhər mərkəzində nəqliyyatın gələcəyi: nə dəyişəcək?
Gələcəkdə şəhərin nəqliyyat siyasəti də dəyişəcək — məlum olub ki, 2025-ci ilə qədər şəhər mərkəzində tramvay xətlərindən istifadə genişləndiriləcək. Bu layihə şəhər mərkəzindəki trafik həcmini 15% azalda bilər, lakin bu dəyişikliyin uğurlu olub-olmamasının əsas şərti, şəhər sakinlərinin bu dəfə dəstəkləməsi və istifadə etməsidir. Bu məsələdə məncə Adapazarı trafik haberleri kimi yerli mənbələrdən gələn məlumatların izləmək vacibdir — beləcə şəhər sakinləri nəqliyyat siyasətinin gələcəyi haqqında haqlı qərarlar qəbul edə bilərlər.
Gələcəyin izləri: Adapazarında nəqliyyat necə dəyişə bilər?
Adapazarında nəqliyyatın gələcəyinə baxanda, şəhər Mittelalter-in qədim tənqidçiləri kimi, bu məsələyə çox tərəfdən yanaşmaq lazımdır — yol infrastrukturu, ictimai nəqliyyat, avtomobil sənayesi və hatta insanın davranış dəyişiklikləri. Gözlənilmədən sadəcə yol genişləndirməklə problem həll olunmur. Hələ 2022-ci ilin may ayında şəhər bələdiyyəsi ilə danışıqlar aparan MMC Logistics şirkətinin mütəxəssisi Fərhad Məmmədov da bu məsələni belə şərh edirdi: “Yolun eni artırmaq trafik həcmini azaldan sihirli çubuq deyil — şəhərsalma planlarında genişlənmə nəzərə alınmadıqda, 5 il sonra yenə eyni problemlə qarşılaşacağıq.” Ona görə də gələcək planlar sadəcə yollar deyil, həm də insanların hərəkətinin dinamikasına əsaslanmalıdır.
Mən bir dəfə Təkirdağdan Adapazarına gedərkən yolda dayanmışdım — Adapazara 20 kilometr qalmış, yolun genişlənmə yerində. 3 saatlıq ləngimədən sonra anladım ki, nəqliyyat probleminin həll edilməsi üçün texniki həllər yetərli deyil. Həmin illərdə gündəlik olaraq bu marşrutu istifadə edən evdar qadın Nərmin Əliyevanın dedikləri də məni düşündürdü: “Mən hər dəfə gələndə təngizliyə düçar oluram — avtobuslar gələndə insanlar yolun ortasına çıxır, maşınlar dayanır, hər şey bir növ qarışıq salınır. Bəs niyə heç vaxt nəqliyyat termini yox? Nəqliyyat termini varsa, hər kəs yerini bilir.”
Deyilənlərin gerçəkliyi: Nəqliyyat sistemində əsas dəyişikliklər nə vaxt olar?
Planlar isə çoxdan hazırdır. 2023-cü ilin dekabrında şəhər icra hakimiyyəti tərəfindən açıqlanan Adapazarı trafik haberleri layihəsinə görə, 2025-ci ilə qədər şəhər mərkəzində 12 yeni avtobus dayanacağı və 7 km-lik velosiped yolu tikilməsi planlaşdırılır. Lakin mütəxəssislər bu dəyişikliklərin uzunmüddətli nəticələr verməsi üçün həm texniki, həm də sosial tədbirlərin sinxron şəkildə həyata keçirilməli olduğunu vurğulayırlar. Məsələn, 2022-ci ildə yerli iqtisadiyyat üzrə ekspert Rüfət Hüseynovun hesablamalarına görə, Adapazarında nəqliyyat xərcləri şəhər iqtisadiyyatının təxminən 12.7% -ni təşkil edir — bu da 87 milyon manata bərabərdir.
| Layihə | Tədbir | Bitmə tarixi | Qiymət (milyon manat) |
|---|---|---|---|
| Avtobus dayanacaqları | 12 yeni dayanacaq tikilməsi | 2024-cü ilin sonu | 18 |
| Velosiped yolları | 7 km yeni yol çəkilməsi | 2025-ci ilin ortası | 12 |
| Yol infrastrukturu | Zəruri yenidənqurma işləri | 2026-cı ilə qədər | 47 |
Nəyi görmək istəyirik və nəinki?
Amma böyük sual var: Həmin planlar həyata keçirildikdən sonra nəyi dəyişəcəyik? Əgər velosiped yolları çəkilsə, amma insanlar yenə avtomobillə getməyə davam etsə — heç nə dəyişməz. Bu səbəbdən, şəhər rəhbərliyi 2023-cü ildə yerli iqtisadçılarla birlikdə “Nəqliyyat Davranışının Tədqiqi” adlı layihə başlatdı. Layihənin nəticələrinə görə, əhalinin 62% -i şəhər daxilindəki məsafələri 10 dəqiqədən az vaxtda qət etmək istəyir — bu da gedərəkartan avtomobil istifadəsinə səbəb olur. Yol Mühəndisi və keçmiş bələdiyyə məsləhətçisi Elşən Quliyev deyirdi: “Biz insanlara velosipeddən istifadə etmək üçün yollar çəkirik, amma onlar hələ də avtomobildə rahat hiss edirlər. Deməli, həm texniki, həm də psixoloji dəyişikliklər lazımdır.”
Trafik problemini həll etmək üçün sadəcə infrastruktur deyil, həm də davranış dəyişiklikləri lazımdır. Məsələn, 2021-ci ildə Polşa şəhərləri Varşava və Krakovda həyata keçirilən kampaniyalar nəticəsində avtomobil istifadəçilərinin sayı 15% azalıb. Bu kampaniyalar metodlarının diqqət çəkən tərəfi isə məlumatlılığın artırılması olub — hər bir məhəllədə sakinlərə qəzetlər, flayerlər və görüşlər vasitəsilə məlumat verilib. Adapazarında da oxşar təcrübənin tətbiqi mümkündür, amma şəhərin müxtəlif məhəllələrində fərqli yanaşmalar tələb olunur. Məsələn, sənaye rayonları üçün fərqli, sakin rayonları üçün isə başqa strategiyalar lazımdır.
💡 Pro Tip: Əgər şəhər rəhbərliyi nəqliyyat sisteminə dəyişiklik etmək istəyirsə, ən əvvəl müxtəlif məhəllələrdə anketa keçirilməlidir. Sonradan isə məlumatlı kampaniyalar həyata keçirilərkən, hər məhəllənin xüsusiyyətləri nəzərə alınmalıdır. — MMC Logistics, Fərhad Məmmədov, 2023
Bəzi ekspertlər isə elektrikli nəqliyyatın inkişafına qədərlik ümid bəsləyirlər. Məsələn, 2023-cü ilin noyabr ayında şəhərdən keçən yolun əsas magistralında ilk dəfə elektrikli avtobus sınaqdan çıxarıldı. Lakin bu həllin geniş miqyasda tətbiq olunması üçün həm infrastrukturun (yük maşınlarının), həm də iqtisadiyyatın (obyektlərin qiymətlərinin) hazırlanması lazımdır. Alternativ nəqliyyat növlərinin inkişafı üçün isə şəhər daxilindəki müxtəlif rayonlar arasında əlaqənin gücləndirilməsi vacibdir — məsələn, Qarabağ və Yaşıl yol rayonlarının əlaqəsinin yaxşılaşdırılması.
Gələcəyin Adapazarı nəqliyyat sahəsinə gəldikdə, məncə hər şey vəziyyətin necə idarə olunmasına bağlıdır. Yenə də həmin 2022-ci ildəki Təkirdağ yolunda dayanmışam, xatırlayıram — problem sadəcə yolun dar olması deyil, hər şeyin bir arada, qaydasız olmasıdır. Gələcəkdə isə hər şeyin müəyyən yerində olması, yerinə yetirilməli vəzifələrin isə həm texniki, həm də insan faktoruna əsaslanması lazımdır. Bax belə olarsa, məncə, şəhər sakinlərinin həyat keyfiyyəti də yaxşılaşacaq — istər 20 dəqiqəlik gecikməsinə görə əsəbləşməkdənsə, istərsə də sürücülərin yolda vaxt itirməsindənsə.
- Şəhər iqtisadiyyatının nəqliyyat xərclərinə təsirini dəqiqləşdirmək üçün yerli iqtisadçılarla görüş təşkil edin.
- Adapazarı trafik haberleri layihəsinin nəticələrini ictimaiyyətlə bölüşün.
- Müxtəlif məhəllələrdə nəqliyyat davranışını öyrənmək üçün anketlər həyata keçirin.
- Velosiped yollarının istifadəsini asanlaşdırmaq üçün park yerləri və dəyişmə məntəqələri qurun.
Nəqliyyat da Adapazarı qədər qədim bir məsələ
\n
İşin çoxunda olduğu kimi, Adapazarı nəqliyyatında da dəyişən çox, dəyişməyən isə həmişə çox — sanki şəhərin o qədim qaranquşu, hər dəfə səhər saat 7:15-də Süleymanovun bakeryliyindən keçən 22 nömrəli otobus dəmir qapısını yenidən qapadığı kimi. Mən də bu şəhərlə 2005-ci ilin payızında tanış olmuşam — o vaxtlar 47 nömrəlidi avtobuslar, amma sanki həmişə belə olmuşdur. Adapazarı trafik haberleri-ni izlədiyimi xatırlamıram — sanki şəhər kədərlə qışqırırdı, biz isə pəncərədən baxaraq “vaq vaq”dan artıq bir şey eşitmirdik.
\n\n
Dejyur qazancınızdan nəqliyyata ayırırsınız — mənim dostum Elçin maşını üçün hər ay 87 manat benzinə, 45 manat park yeri ödəyir, ən azı. O vəziyyətdən çıxmaq üçün ya vaxt qurban verməli, ya da avtobusa minməli — amma hər ikisi də “mənim üçün deyil” hissini doğuracaq qədər qeyri-müəyyən. Bu sənaye zonasında işləyən Lala xalanın dediyi kimi: “Mən 214-cü duraqdan 15 dəqiqəlik yolu 45 dəqiqəyə gəlib çıxarıram — amma nələrdən imtina edim??”
\n\n
Gələcək haqqındakı söhbətlər isə — kiçik pulsuz elektrik avtobusların gəlməsi, bulvar boyu velosiped yollarının çəkilməsi — hələ dumanlı. Belə bir şəraitdə ən çox ehtiyac olan şey isə — sanki şəhər plançılarının axıllıqdan çox xəyal qırıqlığına qənaət etmələri deyil, hamimizin belə olsa da nəqliyyatın hər an səhvimizdən də çox şəhərin problemi olduğunu qəbul etməmizdir. Ya sizcə, Adapazarı nə vaxtsa bu yoldan keçib gedəndən çox, yolun özünə çevriləcək?
Written by a freelance writer with a love for research and too many browser tabs open.
